Bilgiselhayat

Yo�un �al��ma ve aktif dinlenme

evren — Fri, 25 Apr 2008 01:56:19 +0000

Hepimizin i�i g�c� var, baz�lar�m�z�n hem i�i g�c� hem de aile gibi bakmas� gereken sorumluluklar� var. Kendi �al��ma vaktini g�n�n hemen hepsine yayabilecek kadar �ansl� olanlar�m�z da var. Sonucu yo�un ve �ok �al��ma. Projeler, dersler, rutin i� gerekleri, seyahat; hepsi g�nlerimizi dolduruyor. Uzun s�re yo�un �al��ma grafi�i ancak ve ancak aktif dinlenme ve beyni belli s�relerde bo�altmayla m�mk�n oluyor benim i�in. Benim konular�mda �al��an bir �ok arkada��m da benzer �zellikleri g�steriyor. Bu uzun s�reli ve yo�un �al��ma temposu yaln�z ilgin� karakteristik �zellikler g�steriyor. Sizin i�in de durum ayn� m� merak ediyorum. Benim ve g�zlemledi�im benzer insanlar�n ayl�k �al��ma gafi�i y�zde y�z emin olmamakla birlikte (sadece g�zlemlerime g�venerek) a�a��daki bir grafik g�steriyor.

Her g�n yap�lacak rutin i�ler var. Bunlar g�n�n 5-8 saatini al�yor. Normal d�� bir aktivitede ,�rnek olarak projeler, s�navlar verilebilir, g�nler boyunca yo�un �al��ma s�resi hakim oluyor. Yukar�daki rakamlar, kesintisiz �al��ma s�resi olarak de�il, bir i�e g�nde odaklanma saatleri olarak yorumlanmal�. Yani, kahve i�ip fiziki olarak dinlenirken bile beynin bo� durmas� gerekmiyor. Yo�un ge�en g�nlerden sonra direk olarak rutin i� seviyesine geri d�n�l�yor. Bir ka� g�n dinlenilip tekrar yo�un �al��ma temposuna f�rlan�yor. Asl�nda g�nl�k �al��ma s�resini neredeyse g�n�n tamam�na ��karmak ne kadar mant�kl� bilemiyorum. Fakat daha sonras�, bir dinlenme s�resi, rutin i�lere devam edip, gelmesi muhtemel i�ler hakk�nda haz�rl�k yap�lma s�resi bir ka� g�n al�yor. Benim bu tarz �al��ma metoduna tan�mlad��m isim: yo�un ama zevkli. Nedeni ise; g�n� nerdeyse tamamen i�e ay�r�nca, aralarda k��k aktif dinlenme vakitleri ay�rmak �ok iyi geliyor. Beyin s�rekli �al��yor, bu aktif dinlenme s�relerinde d��nd��n�z di�er i�ler hakk�nda daha verimli kararlar alabiliyorsunuz. Sizin �al��ma temponuz nas�l peki?

Yasad�� yaz�l�m kullanmak sadece telif haklar�na m� ayk�r�, ya g�venlik?

evren — Mon, 21 Apr 2008 08:04:30 +0000

Ne yaz�k ki hemen hepimiz yasad�� yollardan programlar indirip kullan�yoruz yada ge�mi�te kulland�k. Emule, torrent ve forum siteleri gibi kaynaklara giriyor, ar�yor ve indirmeye ba�l�yoruz. Daha sonra da para vermemenin dayan�lmaz keyfiyle onlar� kullanmaya ba�l�yoruz. Bunu yaparken indirdi�imiz web sitelerine yada forumlara hi� dikkat etmiyoruz, bir an �nce indirmek ve kullanmak tek ve h�zl� amac�m�z oluyor. B�t�n bunlar telif haklar�na ayk�r�, bu �ok a��k. Fakat a��r� �ekilde a�a��dan ald��m�z ve ihlal etti�imiz �nemli bir konu daha var: g�venlik.

Size �ok basit ve bir �o�umuzun asl�nda ilk anda akl�na gelmeyen bir �rnek vermek istiyorum. Legal olarak sat�n almay�p, internetten indirdi�imiz her t�rl� program, film ve ya m�zik, sadece vergisiz, yasad�� kullan�m olarak d��n�lmemeli. �nternet �zerinden yasal kaynaklar d��nda indirilen her�ey asl�nda i�eri�ini bilemeyece�imiz (yani orjinaline benzeyen fakat de�i�tirilmi� olan) bir kopya olabilir. �rnek olarak; pdf dosyas� olarak yasad�� bir siteden indirdi�iniz bir kitab�n 125 ve 140. sayfalar� aras�ndaki b�l�m�n ger�ekten o kitab�n yazar� taraf�ndan yaz�ld��ndan emin olabilir misiniz? Yasad�� da��t�m� yapan ki�iler taraf�ndan �zerinde oynama yap�lm�� olamaz m�? Hangi birimiz ka�ak kopyalad��m�z dosyalar� orjinalleriyle kar��la�t�r�yoruz? Bu kar��la�t�rmay� yapmak, word yada pdf dosyalar� i�in bir nebze kolay olsa da, yaz�l�mlar�n nas�l ger�ekleriyle kar��la�t�r�laca��ndan haberimiz var m�?

Di�er bir �rnek; diyelim ki bir siteden antivir�s program�n� para �demeden ka�ak olarak indirdiniz. Kurdu�unuzda, programla birlikte bilgisayar�n�z�n i�ine bir rootkit (bilgisayar�n�zdan sizden habersiz olarak d��ar�ya kap� a�an, i�eri belli kimselerin girmesini sa�layan) program�n�n da kurulmad��ndan emin misiniz? Sizin para �demeden kullan�yorum diye sevinerek internette ge�irdi�iniz her saniyede, sahibine sizin tu�lad��n�z kelimeleri yollamad��ndan nas�l emin olacaks�n�z?

Mesele sadece paras�z kullanmak de�il art�k , ki�isel g�venlik ve sonucunda b�lgesel ve milli g�venli�e kadar uzan�yor. Yasad�� olarak bilgisayar�m�za y�kledi�imiz programlar�n neredeyse tamam� d�nyan�n belirli b�lgelerinden da��t�l�yor. Ne tesad�ft�r ki; kredi kart� doland�r�c�l��, internet �zerinden �irketlere ve resmi kurumlara yap�lan sald�r�lar gibi nerdeyse t�m yasad�� siber sald�r�lar yine ayn� b�lgelerden kaynaklan�yor. Size de bu ger�ek, bir ipucu vermiyor mu? Daha a��k olarak s�yleyebiliriz ki, yasad�� kaynaklardan bilgisayara indirdi�imiz her t�rl� program, m�zik ve filmin i�eri�inde ekstra olarak y�klenmi� ve yasad�� emellere hizmet eden bir yaz�l�m par�ac�� bulunmas� olas�. Bu programlar �zerinden sadece ki�isel bilgiler �al�nmakla kal�nm�yor ayn� zamanda zombi (i�indeki programlar arac�l��yla d��ar�dan y�netilen ve y�nlendirilebilen bilgisayar) bilgisayar haline getirilip, hem i� hem d�� sald�r�larda kullan�l�yor.

Asl�nda b�y�k k�sm�m�z�n a�l�k s�n�r� alt�nda ya�ad�� lkemizde siber sald�r�lar ve internet g�venli�i gibi konular bize biraz fazla gibi gelse de birilerimizin bu konular� d��nmesi daha sonra da d��nd�klerini i�e d�kmesi gerekiyor. Peki bireysel olarak ne yapabiliriz? En basit olarak, �ok bilindik ve pahal� yaz�l�mlar� yasad�� yollardan ne oldu�u bilinmeyen site ve forumlardan indirmek ve kullanmak yerine, bu programlar�n benzerleri a��k kodlu yani kullan�m� �cretsiz ve a��k kod dernekleri taraf�ndan desteklenen yaz�l�mlar kullanabiliriz. Hemen bir �rnek; Microsoft office ‘i riskli sitelerden indirmek yerine, e�de�eri olan openoffice adl� �cretsiz yaz�l�m� kullanmaya ne dersiniz? Yada norton antivir�s yaz�l�m� yerine avast adl� �cretsiz yaz�l�m� kullanmak da bir yol. Neredeyse t�m �cretli yaz�l�mlar i�in �cretsiz ve a��k kod camias� taraf�ndan desteklenen yaz�l�mlar bulmak m�mk�n. �kinci olarak, toplum olarak yada en az�ndan bili�im sekt�r�ne bula�m�� ki�iler olarak �ok bilin�li hareket etmemiz gerekiyor. G�venlik konusunda genel bir anlay�� geli�tirmemiz, bu konuda okumam�z, okuduklar�m�z� bloglar�m�zda ve arkada�lar�m�za anlatmam�z gerekiyor. Yukar�da bahsettiklerim film senaryosu de�iller, �ok ger�ek ve elle tutulur ve de �rnekleri her g�n kar��m�za ��kan g�venlik d�� davran��lar. Bu konularda tecr�besi olan, tavsiyesi olan okurlar l�tfen yorum olarak yazs�nlar, �imdiden te�ekk�rler herkese.

Gelecekte olas� g�venlik kontrolleri ve sorumluluk

evren — Mon, 21 Apr 2008 06:52:40 +0000

Filipinler’den u�a�a binmi�ti ve diz�st� bilgisayar�n� �antas�na koyup yan�nda ta��yordu. Yolculu�unun son noktas� olan Los Angeles’a indi�inde g�venlik kontrolleri s�ras�nda bilgisayar�n�n a��lmas� istendi; bilgisayar i�indeki bilgiler ara�t�r�lacak ve kanunlara ayk�r� olan �ocuk pornosu delilleri ara�t�r�lacakt�. Bu ara�t�rman�n b�y�k bir sebebi adam�n geldi�i Filipinler’in seks turizmi ve �ocuk pornosu konusunda ��hretinin y�ksek olmas�yd�. Bilgisayar�n i�indeki veriler taranm�� ve adam�n �ocuk pornosu dosyalar� ta��d�� anla��lm��t�, yan�nda bilgisayar verisi d��nda hi�bir kanunsuz madde ta��mayan adam yetkililer taraf�ndan tutuklanm��t�.

Yukar�daki hikaye ger�ek bir olaydan al�nt�. �lkemiz s�n�rlar� i�indeki havaalanlar�nda, bekleme salonuna ge�meden �nce bilgisayarlar�n �al��t�r�lmas�n�n istendi�ini biliyorsunuz. Maddi g�venlik i�in gerekli olan bu kontrol bir ad�m daha yukar�ya ta��n�yor ve d�nyan�n (hen�z �lkemizde olmasa bile) bir �ok yerinde ��pheli g�r�nen ki�ilerin bilgisayarlar�nda dosyalar taran�yor. Asl�nda bu tip bir taraman�n �st-giysi ve �anta aramas� kavram�ndan pek fark� yok. Su� unsurlar� hakk�nda ��phelenildi�inde g�venlik s�z konusu oladu�u i�in ki�isel gizlilik o kadar �nem ta��m�yor. Bilgisayar�n�z sizden bir s�re i�in isteniyor ve h�zl�ca tarama ba�lat�l�yor. Tarama s�resi s�ras�nda diskinizin en ince ayr�nt�s� ba�ka bir diske de kopyalanabiliyor. Ki�isel gizlilik unsurlar� do�al olarak �lke g�venli�i s�z konusu oldu�unda bir anlam ifade etmiyor. �lk bak��ta ki�isel haklara sald�r� gibi gelen kontrollerin, �lke g�venli�i s�z konusu oldu�unda nas�l ikinci plana at�labilece�inin fark�nda olmal�y�z.

Yukar�daki ger�ek hikayeden de g�r�lece�i gibi, �lkelerin su� listelerindeki s�ralar�, vatanda�lar�n�n olas� ��pheli kavram�na dahil edilmesini kolayla�t�r�yor. ��in �zeti; google �zerinde yap�lan sex kelimesi aramalar�nda d�nyada ��nc�l��e oynayan �lkemize ve sorumlulara duyurulur. Bir g�n kar�n�z� al�p i�inizden g��l�kle ald��n�z bir haftal�k izni yurtd��nda ge�irmek isterken s�rf �lkenizin yasad�� unsurlara bula�t��ndan dolay�, u�aktan iner inmez bilgisayar�n�z� saatlerce havaalan�nda beklemeniz ve tatilinizin rezil olmas� olas� bir gelecek tahmini. ��in di�er bir �nemli noktas� ise d�nya art�k bili�im konusunda inan�lmaz �nemli ad�mlar atarken, bizim en ufak bir plan�m�z bile olmamas�. Plan olmay�nca hi�bir �ey olmad�� gibi, asl�nda �ok �ey i�eren bili�im alan�ndaki i�lenen su�lar konusunda da do�al olarak hi�bir iyile�me g�steremiyoruz.

Kriptografi ve Kullan�m Alanlar� -I

evren — Sun, 20 Apr 2008 22:53:09 +0000

Haz�r bu aralar internette g�venlik ve ki�isel gizlilik konular�na tak�lm��ken, kriptografinin internet trafi�indeki ve haliyle fark�nda olmasak da g�nl�k hayat�m�zda nas�l �al��t��n� ve yer etti�ine bir bakal�m. Genel hatlar�yla elle tutulur bir d�k�man olu�turmak hatr� say�l�r bir vakit ald��ndan, “kriptografi ve kullan�m alanlar�” yaz� dizisinin ilk b�l�m�n� sunmak istedim. �kinci ve son k�sm� da birka� g�n i�inde burda olacak.

A�a��da yaz�y� sayfa �zerinden pdf olarak okuman�z i�in bir ara� var (bu ara�la d�k�man� tam ekran okuyabilir ve kaydedebilirsiniz). Onun alt�na yaz�n�n orjinal halini de koydum. En son olarak da, bilgisayar�na indirip okumay� tercih edecekler i�in pdf dosyas�n� koydum. Yaz�lar�mdaki her t�rl� hata, gerek yaz�m hatas� gerek konsept hatas� olsun, i�in sizden gelecek �nerilere �imdiden �ok te�ekk�r ederim.

Kriptografi ve Kull Alan I - Upload a doc


 Read this doc on Scribd: Kriptografi ve Kull Alan I

1. G�R��

Kriptografi, bir mesaj�n yada bilginin ge�ici olarak okunamaz hale d�n��t�r�lerek hedefine ula�t�r�lmas� ve kar�� tarafta bilginin tekrar okunabilir hale d�nd�r�lmesi i�in kullan�lan �ifreleme konusuna verilmi� genel bir ad. Peki internette Kriprografi nas�l ve ne �ekilde kullan�l�yor? Fark�nda olmasak da, internet �zerinden bankac�l�k i�lemleri yaparken, yada �ifrelenmi� e-posta yollarken kriptografi hep i� ba��nda oluyor. Altyap�s� �ok karma��k olan bu sistemi y�zeysel olarak a��klamaya ba�layal�m.

2. KR�PTOGRAF� ve TANIMLAR

2.1.Neden Kriptografi (�ifreleme) kullan�yoruz?

Kriptografide ama� verinin �ifrelenmesi ve hedef bilgisayarda eski haline yani �ifresiz okunabilir haline �evrilmesi. �rnek olarak; Gmail hesab�n�za girmek i�in kullan�c� ad� ve �ifre yaz�yorsunuz. Yazd��n�z �ifre ve kullan�c� ad� herhangi birinin eline ge�memeli ve ya ge�se bile sizden ba�kas� taraf�ndan okunamamal�. �nternet �zerinden gmail sunucular�na g�nderdi�imiz bu �ifrenin g�venilir olarak gmail bilgisayar�na ula�mas�ndan emin olmam�z gerekiyor. ��te �ifreleme bu noktada devreye giriyor. Siz g�rmesenizde, arkaplanda e-posta �ifreniz kriptografik olarak �ifreleniyor ve gmail bilgisayarlar�na �ifrelenmi� haliyle yollan�yor ki, arada sizin internet hatt�n�z� dinleyen olas� k�t� adamlar e-posta �ifrenizi g�remesin.

2.2. Madem �ifreliyoruz, �nce bir �ifre gerek!

�ifreleme s�recinde, d�z bir veriyi(mesaj�) okunamaz hale getirmek i�in �ok kompleks matematiksel algoritmalar kullan�l�yor. Bu algoritmalara �rnek olarak DEA (Data Encryption Algorithm) ve AES (Advanced Encryption Algorithm) g�sterilebilir. Bu algoritmalar, kendilerine gelen mesaj� belli par�alara b�l�p her par�a �zerinde matematiksel i�lemler ger�ekle�tiriyor. Klavyede yazd��m�z harfler bitlere (bit 0 yada 1 olabilir, bilgisayarlar makine dili olan bitler yani 0 ve 1 ler �zerinden anla��yor) d�k�l�yor, ve bu bitler �zerine karma��k ve rastgele olarak matematiksel fonksiyonlar uygulan�yor. Fakat �nemli bir nokta var; bu algoritmalar belli bir s�re sonra ya art niyetli ki�iler taraf�ndan bulunuyor ya da geli�tiriciler taraf�ndan a��klan�yor. A��klanmas�n�n sebebi ise, algoritmadaki eksikliklerin yada geli�tirilmesi gereken k�s�mlar�n ilgilenen ki�iler taraf�ndan g�r�lmesi ve fark�na var�lmas�, bunun sonucunda algoritman�n geli�tirilmesinin ama�lanmas�.

Peki algoritmalar herkes taraf�ndan biliniyorsa, bu i�in i�indeki gizlilik nerde? Cevap �ifre yada anahtar. Bir kriptografi algoritmas�na gizlili�i katan tek fakt�r �ifre. Bu y�zden �ok s�k� bir �ekilde korunmas� ve saklanmas� gerekiyor. �ifrelerin b�y�k bir �o�unlu�u 512 bit uzunlu�una kadar uzan�yor; bu da 0 dan 2^512 ye kadar bir say� demek. �ifrenin i�eri�ine g�re, kriptografik algoritman�n i�leyi�i de�i�iyor. Yani �ifredeki bir tane bile bit de�i�iminin sonucu bamba�ka bir �ifrelenmi� mesaj olarak sonu�lan�yor.

2.3. �ifreleme T�rleri

Kriptografide iki tane �ifreleme t�r� var. Simetrik ve asimetrik. Simetrik �ifrelemede kriptolayarak g�ndermek istenilen mesaj bir �ifre taraf�ndan algoritmaya sokuluyor ve �ifreleniyor. Haliyle, bu �ifrelenmi� mesaj� alan taraf�nda mesaj� okunabilir yani ��z�lm�� haline geri d�nd�rmesi gerekiyor. �ifrelenmi� mesaj� alan taraf yine ayn� simetrik �ifreyi kullanarak mesaj� a��yor. Yani simetrik �ifrelemede, kriptolamak ve ��zmek i�in kullan�lan anahtarlar (�ifreler) ayn�.

Simetrik �ifreleme - �ekil 1

Asimetrik �ifrelemede ise mesaj� �ifrelerken kullan�lan anahtar ve ��zmek i�in kullan�lan anahtarlar farkl�. Diyelim mesaj� A �ifresiyle kriptolad�n�z ve g�nderdiniz. Mesaj eski haline sadece B anahtar�yla �evrilebiliyor. Tam tersi y�nde de B anahtar�yla �ifrelenen bir mesaj sadece A anahtar�yla ��z�lebiliyor. A ve B birbirinden ayr�lmaz ikili durumdalar.

Asimetrik �ifreleme - �ekil 2

Peki neden iki ayr� bir sisteme gerek duyuyoruz? Simetrik sisteme bakarsak; kriptolamak ve ��zmek i�in kullan�lan anahtarlar�n mesaj� g�nderen ve alan taraflar�n ikisinde de bulunmas� gerekiyor ki sistem �al��s�n. Bunun sonucunda bu �ifrenin g�nderici ve al�c� taraflara g�venli olarak iletilmesi gerekiyor. Bu ba�l� ba��na bir sorun. �kinci olarak simetrik �ifrelemede mesaj�n kim taraf�ndan �ifrelendi�i a��k de�il. Yani ben size 5 dakka i�inde simetrik anahtarla �ifrelenmi� bir mesaj g�nderebilir ve 10 dakika sonra bunu inkar edebilirim. Aksini kan�tlayamazs�n�z ��nk� mesaj� a�mak i�in ayn� �ifre sizde de bulunuyor. �ok rahat bir �ekilde mesaj� g�ndermedi�imi ve bunun sizin hayal d�nyan�zda uydurdu�unuz bir olay oldu�unu s�yleyebilirim.

Asimetrik �ifreleme bu sorunlara ��z�mler sunuyor. �lk soruna yani �ifrenin ta��nmas� ve taraflara da��t�lmas�na bakarsak; asimetrik �ifrelemede mesaj� �ifreleyen taraf�n kulland�� anahtar�n ��z�c� e�i al�c� taraf�nda tutuluyor. Bu sistem de bu anahtarlardan birine “a��k” (yani herkes taraf�ndan ��renilebilir ve kullan�labilir) di�erine ise “gizli” (sadece taraflardan birine ait) anahtar deniliyor. “Gizli” anahtar sadece ve sadece bir tarafa ait. Yani sizin bir “gizli” anahtar�n�z varsa bunun sizden ba�kas� bilemez, sizin i�in olu�turulmu� ve sadece sizin taraf�n�zdan kullan�labilen bir anahtar. Bu anahtar�n e�i olan a��k anahtar ise “Anahtar k�t�phanelerinde” tutuluyor. Bunlara �rnek olarak Verisign’� g�sterebiliriz. Yani size kriptolanm�� bir anahtar yollamak isteyen biri, bu anahtar k�t�phanelerinden birinden sizin “a��k” anahtar�n�z� al�yor ve mesaj� bu “a��k” anahtarla �ifreleyip size g�nderiyor. Bu “a��k” anahtar�n ��z�c� e�i olan “gizli” anahtar zaten sadece sizde var. Bu �ekilde mesaj� ald�ktan sonra siz ��zebiliyorsunuz.

2.4. Dijital �mza

Dijital imzan�n fiziksel hayatta kullan��m�z imzayla kar��t�r�lmamas� gerekiyor. Dijital imza, kar�� tarafa (yani al�c� bilgisayara yada sisteme) bilgiyi bizim g�nderdi�imizi kan�tlamam�z� sa�l�yor, bu sayede veri transferi �ncesinde g�ven ortam�n� olu�turma amac�yla kullan�l�yor. �rnek vermek gerekirse; benim size mail yollad��mda, sizin mailin benim taraf�mdan yolland��ndan resmi olarak emin olman�z dijital imza yoluyla sa�lan�yor. Benim dijital imzam�n yani kimli�imin bulundu�u veri paketine ise Dijital Sertifika deniliyor. Sistemin i�leyi�ine bakmadan �nce yukar�da okudu�unuz konseptleri kullanarak bir �rnek olu�tural�m.

�rnek sistemimizde masumMehmet, k�t�Ahmet ve masumAy�e ad�nda 3 kullan�cn�n oldu�unu d��n�n. �simlere tak�lmasak iyi olur. MasumMehmet MasumAy�e’ye “seni seviyorum” mesaj�n� yollayacak. K�t�Ahmet de masumay�enin eski sevgilisi olsun. masummehmet seniseviyorum mesaj�n� g�venli olarak ay�eye yollamak zorunda ki, ay�e hem mesaj�n ger�ekten mehmetten geldi�inden emin olsun, hem de 2 tarafta mesajda herhangi bir oynama yap�lmad��n� bilsin. Bu durumda, masummehmet masumay�eye seniseviyorum verisini i�eren paketi yollamadan once su asamalardan ge�iyor:

1. Mehmet Ay�e�ye g�ndermek istedi�i �seni seviyorum� mesaj�n� haz�rlar

2. Mehmet sadece kendisine ait olan ve kimsenin bilmedi�i �gizli anahtar� la mesaj� �ifreler

3. Bu a�amada mesaj �ifrelenmi� olarak g�nderilmeye haz�rd�r. �nceden anlatt��m �zere, mesaj� a�mak ve bilgiyi okumak isteyen ki�i, mesaj� sadece mehmet�in a��k anahtar�yla a�abilir.

4. �ifrelenmi� mesaj Ay�e�ye ula��r

5. Ay�e mesaj� okumak i�in mehmet�in a��k anahtar�n� kullan�r

6. Ay�e �ifrelenmi� paketi mehmet�in a��k anahtar�yla a�ar ve okur. �ifrelenmi� mesaj sadece mehmet�in a��k anahtar�yla a��labildi�i ve bu a��k anahtar�n sadece e� gizli anahtarla �ifrelenmi� mesajda kullan�lmas�ndan dolay�, Ay�e mesaj�n mehmet�ten geldi�inden emin durumdad�r.

Yukar�daki �rnekte g�r�ld�� gibi, mehmet mesaj�n� dijital olarak imzalad�ktan sonra, Ay�e mehmet�in a��k anahtar�n� kullanarak, mesaj�n mehmet taraf�ndan g�nderildi�inden emin olur. Yukar�daki basit�e a��klamaya �al��t��m metodolojiyi anlad�ysan�z, bu metodun resmi olarak Dijital �mza standard�nda nas�l kullan�ld��na ge�ebiliriz. Ger�ek hayatta yukar�daki transfere �Hash� (karma��kl�k) ad� verilen bir a�ama daha kat�l�yor. Bu a�aman�n sisteme dahil edilmesinin sebebi mesaj�n transfer esnas�nda i�eri�inin (Integrity) bozulmad��ndan emin olmak. Sisteme �Hash� i�lemini dahil etmeden once �Hash� nedir bir bakal�m:

2.5. �Hash�

Basit�e �hash�, g�nderilecek verinin (bilginin yada mesaj�n) belirli bir fonksiyona sokulup, sonucunda matematiksel olarak tek bir sonu� elde edilmesidir. Tabiki b�t�n bu matematiksel i�lemler bilgisayar dilinde yani bitler �zerinde yap�l�yor. Farzedelim �ak�am saat 9 da dost kitabevinin �n�nde� mesaj�n� g�ndermek istiyorsunuz. Bu mesaj�n bilgisayar dilinde kar��l�� do�al olarak 0 ve 1 lerden olu�an bir dizi olacak. Bu dizi de tamamen hayali olarak �rnek vermek gerekirse; 0100111001010011 olsun. 0100111001010011 �hash� fonksiyonuna dahil olduktan sonra hash sonucu tamamen farkl� 0100001011011010 olacak. �nemli nokta ise hash s�recinin sadece tek y�nl� olmas�. Yani, hash fonksiyonu sonucu ortaya ��kan bilgiden hash �ncesi orjinal bilgiyi elde etmenin yolu yok. Bu s�reci kimyasal bir reaksiyon gibi d��nebilirsiniz. Yumurta pi�irildikten sonra yumurtan�n eski haline d�n��t�r�lmesi imkans�zd�r. Bu durumda hash sonucu kar��daki bilgisayara g�nderildi�i esnada, orjinal mesaj�n da hash sonucuyla birlikte g�nderilmesi gerekiyor. Al�c� bilgisayar, orjinal mesaja hash fonksiyonunu uygulay�p, ��kard�� sonucu kendisine orjinal mesajla g�nderilen hash sonucuyla kar��la�t�r�yor. E�er al�c� bilgisayar�n olu�turdu�u hash sonucu, mesajla birlikte g�nderilen hash sonucuyla ayn�ysa, al�c� bilgisayar kendisine gelen orjinal mesaj�n �zerinde oynama yap�lmad��ndan emin olmu� oluyor.

Hash sonucunun orjinal mesajla birlikte g�nderilmesinin tek sebebi, orjinal mesaj�n g�nderim s�ras�nda de�i�ikli�e u�ramad��ndan emin olmak. Bu hash s�recinin dijital sertifika (imza) s�recine dahil edilmesinin sebebi de tam olarak bu. Bildi�iniz gibi dijital imza mesaj�n g�ndericiden geldi�inden emin olmakt�. Hash �le birlikte mesaj�n hem ger�ekten bekledi�imiz g�ndericiden geldi�inden hem de mesaj�n olu�turuldu�u gibi de�i�ikli�e u�ramadan bize geldi�inden emin oluyoruz. Bu s�rada kullan�lan �ifreleme ise mesaj�n al�c� ve g�nderici d��nda kimse taraf�ndan okunmad��ndan her iki taraf�nda emin yap�yor. �imdi tam olarak resmi �dijital sertifika� al��veri�ine bakabiliriz:

1- Mehmet �seni seviyorum� mesaj�n� hash fonksiyonuna sokar ve ��kan hash sonucunu gizli anahtar�yla �ifreler.
2- Mehmet ay�eye mesaj� g�ndermeden once mesaj�n kendisiyle birlikte mesaj�n �ifrelenmi� hash sonucunu birbirine ekler. Daha sonra ay�eye mesaj� yollar.
3- Ay�e birbirine eklenmi� halde gelen paketten mesaj�n kendisini yani �seni seviyorum� verisini ay�r�r ve ayn� hash fonksiyonundan ge�irir.
4- Ay�e ayn� zamanda hash sonucunu birbirine ekli paketten ay�r�r, mehmetin a��k anahtar�yla �ifrelenmi� hash sonucunu a�ar.
5- Ay�e, 3 ve 4. A�amalardaki hash sonu�lar�n� birbiriyle kar��la�t�r�r. Sonu�lar ayn�ysa, Ay�e mesaj�n �zerinde oynama yap�lmad��ndan emin olabilir ve mesaj� g�venle okuyabilir.

Dijital sertifika, dijital kimlik yada dijital imzan�n resmi olarak i�leyi�i yukar�daki gibi oluyor. Farkedilebilece�i gibi, dijital sertifikan�n amac� bilgiyi yollayan taraftan emin olunmas� ve bilgiyi yollayan�n aksini iddia edememesi. Mesaj�n kriptolanmas� (�ifrelenmesi) dijital imza i�in birinci derecede �nem ta��m�yor. Bu sonuca nerden var�yoruz? Yukar�daki �rne�e dikkatle bakarsak, mesaj�n transfer esnas�nda ba�ka bir ki�i taraf�ndan okunmas� s�rpriz olmaz. ��nk� mesaj�n asl� paket i�inde a��k olarak yolculuk ediyor. Fakat, herhangi bir k�t� ki�i (�rnek olarak k�t�ahmet) mesaj� okusa bile i�eri�inde de�i�iklik yapam�yor. Yapt�� anda, hash sonu�lar� farkl�l�k g�sterecek. Bununla birlikte k�t�ahmet mesaj� mehmetin a��k anahtar�yla a�t�ktan sonra de�i�iklik yap�p yollamak isterse, yeni hash sonucunu mehmetin gizli anahtar�yla �ifrelemek zorunda ki, bud a m�mk�n de�il; ��nk� gizli anahtar sadece mehmette bulunuyor.
Mesaj�n kimse taraf�ndan okunmamas� mehmet ve ay�e aras�nda olu�turulacak g�venli (�ifreli) ileti�im yolu sayesinde sa�lan�yor. Daha a��k olarak; dijital imza d��nda b�t�n paket transferleri sadece mehmet ve ay�e taraf�ndan bilinen bir anahtarla �ifreleniyor. Bu a�amadan sonra tam olarak g�venli sayabilece�imiz veri transferi yap�lm�� oluyor.

D�k�man�n birinci k�sm�n� indirmek i�in: Kriptografi_ve_Kull_Alan_I.pdf

Gelecek Google’�n m� yoksa StumbleUpon’�n arama modelinde mi?

evren — Sun, 02 Mar 2008 07:00:37 +0000

Uzun s�redir arama modelleriyle ilgili ayr�nt�dan uzak d��ncelerle bo�u�uyorum. Bildi�iniz gibi, d�nyada aramalar�n �o�unlu�u Google �zerinden yap�l�yor. Google’�n arama mant�� basit�e; arama kriterlerine en yak�n sonucu veren ve kullan�c�lar taraf�ndan arama kriterine g�re en �ok tercih edilen internet sitelerini �n plana ��karmak. Her ne kadar sitelerin birbirlerine olan ba�lant�lar� �nemli olsa da, aramay� yapan kullan�c�lar�n arama sonu�lar�ndan yapt�� se�imler de b�y�k bir fakt�r.

StumbleUpon ise arama sonu�lar�n� tamamen kullan�c�lar�n trendlerine g�re yap�land�ran bir sistem. Size iki se�enek sunuyor: birincisi stumbleupon tu�una yada kategorilere basarak size en pop�ler sonu�lar� g�steriyor, ikincisi ve en �nemlisi ise; stumbleupon �zerinde bir arama kriteri girdi�inizde, sonu�lar sadece stumbleupon yap�s�n� olu�turan kullan�c�lar�n ekledi�i (yani kullan�c�lar�n favorileri olan) siteler aras�ndan se�iliyor.

Aradaki fark� �rneklersek; Google’� i�i k�rm�z�, ye�il ve sar� toplarla dolu olan bir torba olarak d��n�n. Toplar�n say�lar� birbirine e�it olsun. Elinizi torban�n i�ine dald�rd��n�zda sadece sar� toplardan birini se�mek istedi�inizi farzedin (burada sar� toplar sizin arama kriterinizin sonu�lar� olacak siteler, yani tam sizin arad��n�z� g�sterecek siteler oluyor). StumbleUpon da ise basit olarak bir torba yerine k�rm�z� toplar i�in ayr� sar� toplar i�in ayr� torbalar bulunuyor ve siz sar� toplar� aramak istedi�inizde direk olarak sar� torbaya elinizi at�yorsunuz. Tabiki arada ba�ka renkler torbalara kar��yor fakat en az�ndan Google sistemindeki gibi b�t�n toplar ayn� yerde toplanm�yor. �ok basit�ede olsa sonu�: stumbleupon da arad��n�za uygun faydal� sonu� bulma ihtimaliniz daha fazla.

Bir s�redir, Google arama mant��n�n, sonu�lar g�z �n�ne al�nd��nda k�s�tl� s�re i�inde faydal� siteleri kar��n�za getirme olas�l�� konu�uluyor. Stumbleupon sistemi de daha efektif olarak g�steriliyor. �ahsen ben kendi aramalar�mda ikiye b�l�nmi� durumday�m. Spesifik bilgi aramak istedi�imde ilk �nce Stumbleupon’da ar�yorum. ��nk� arad��m konuda ba�ka kullan�c�lar�n favori siteleri oldu�unu biliyorum ve direk faydal�l�� bir nevi sorgulanm�� siteler aras�nda arama yap�yorum. Genel aramalar�mda ise Google’� kullanmaya devam ediyorum. Google’�n bir ka� y�ld�r yapt�� bir �ok ilerleme hep bu eksikli�i kapatabilmek i�in asl�nda. Fakat arama sonu�lar�n�n maddi gelir kayna�� olarak kullan�lmas� (ilk listelenen sitelerin kullan�c�lar�n �o�unu kapmas�) ve tutarl� sonu�lar dengesini kurabildi�ini hala zannetmiyorum. Bu sistemler kuramayacak da.

Aran�zda StumbleUpon nedir bilmeyen varsa hemen denemelerini �neririm. Belli konularda aramalar�n�z�n hayat�n�zdan �ald�� zaman� �nemli derecede k�saltacak, inanabilirsiniz. A�a��da stumbleupon teknolojisinin nas�l �al��t��n� g�steren bir diyagram var, inceleyin size de daha mant�kl� gelmiyor mu?

3 Comments

9 Nisan, 2008, murat :
Evren �stad, biraz g�ncelleyin siteyi :) sosyal a� siteleri �ok g�zel ama benim gibi fazla sosyalle�memi� ("fazla" m�? �ok az, diyelim) bireyler i�in kurulan sitelerden de s�z edin.
17 Nisan, 2008, BeyazTavsan :
Yaz� ilgimi �ekti, ne zamand�r duyordum gidip �ye olay�m dedim. Genel olarak de�il ama �zel olarak de�erlendirmek istiyorum:

�ncelikle T�rk�e deste�i yok, hatta T�rk�e karakter deste�i de yok. Bu bak�mdan tamamen T�rk�e a��l�p T�rk�e harfleri tan�yan Google'�n eline su d�kemez. +1 Google

Google'�n sadece arama motoru de�il, adsense, adwords, scholar, images, analytics vb.. olarak d��n�nce SU biraz basit kal�yor. +1 Google

Arama motoru optimizasyonu manyaklar� �o�ald�k�a Google'�n i�i de zorla�acak, halbuki insanlar i�e yarayan veya yaramayan �eyleri otomatik s�zebiliyor. SU'nun arama mant�� +1

�nternet gezginimde "toolbar" kullanmak ho�uma gitmiyor. SU-1

SU benzeri bir s�r� �ey ��kt� art�k bildi�im kadar�yla (Digg, reddit,del.icio.us felan), hepsine �ye olup da ona buna oy vermek, veya hepsinden tavsiyeler almak biraz zor olacak. Ama google, yahoo, msn search falan da olsa yine de biricik.

Evet, san�r�m ben Google'� seviyorum, sonu�lar�n aras�nda biraz fazla gezinsem de daha �zg�r ve s�n�rs�z geliyor. :)
22 Nisan, 2008, evren :
dediklerinin tumune katiliyorum beyaztavsan ve ayni oylari ben de veriyorum. bir +1 daha ekliyim yalniz. firefox toolbarini kurduktan sonra google arama sonuclarinda, sonuc baglantilarinin yaninda yorumlar ve sitenin popularitesi ekleniyor. +2 bile verebilirim. boylece google ve stumbleupon u entegre halde kullanmis oluyoruz aslinda.

G�venlik ve ki�isel bilgiler mi, pardon?

evren — Thu, 14 Feb 2008 07:15:39 +0000

Arada d��n�yorum, �u Facebook’un bu kadar me�hur olup hayat�m�za girmesi, g�venlik ve ki�isel bilgilere olan duyarl�l��m�z� art�rmas� bak�m�ndan iyi mi oldu acaba diye. Ger�i her zaman oldu�u gibi, onlar� kaybettikten sonra d��nmeye ba�lad�k. Her g�n elimizin alt�ndaki elektronik cihazlar� kullan�rken, ne kadar fazla bilgiyi ba�kalar�na verdi�imizi d��nsenize. Cep operat�rleri g�n�n hangi d�nemlerinde kimle ne kadar konu�tu�unuzu, g�zelim Google’da her arama sonras� gitti�iniz web sitesini, e-posta sitelerinde kime ne kadar s�kl�kla posta yollad��n�z�, sosyal platform sitelerinde nelerden ho�land��n�z�, k�sacas� nerdeyse bizimle ilgili her bilgiyi birileri bir yere kopyal�yor ve kullan�yor.

Zaman ge�tik�e ki�isel bilgilerin g�venli�i daha da konu�ulur hale gelecek emin olun. Bir ka� y�l i�erisinde telefonlar�m�z�n hemen hepsi kablosuz internete ba�lanabilir hale gelecek, �ehirlerdeki t�m sokaklardan s�n�rs�zca internete ba�lanabilece�iz, internet �zerinden yerlerimizi tespit edecek (ki �u an google maps �zerinden bunu yapmak m�mk�n) ve gidece�imiz restoran�n yerini bulaca��z (bu s�rada nereye gidece�imiz bilgisinin kimlere ge�ece�ini �u an tahmin edemiyorum). Tabiki ald��m�z b�t�n servislerin bir bedeli olacak. Bu bedel de bize ki�isel reklam olarak d�necek tabiki. Bir �nceki �rnekten devam edersek; ayn� soka�a bir sonraki giri�imizde, etraftaki benzer restoran ve kafelerin reklamlar� cep telefonumuzun ya da bilgisayar�m�z�n ekran�na gelmi� olacak.

Ne kadar ka�maya �al��rsan�z �al��n, sistem bizi takip edecek. ��nk� bir kere kay�t oldunuz. Kayd�m�z� silmeye �al��t��m�zda binbir zorlukla kar��laca��z ve sonunda pes edece�iz. Asl�nda yan�m�zdan ay�rmad��m�z o teknolojisi harikas� telefonlar ve bilgisayarlar, bir nevi ensemizin arkas�na yerle�tirilmi� �ipler haline gelecekler. �ip mi dedim. San�r�m bizim �ocuklar�m�z bunlar� da g�recek. Hepsine �imdiden sab�r diliyorum.

2 Comments

29 �ubat, 2008, G�khan :
Ayr�ca bir�ok site (arkada�l�k, e-mail vs...) ki�isel bilgilerin baz� ama�lar do�rultusunda toplanaca��n� ve kullan�laca��n�, sayfalar dolusu �yelik s�zle�melerinin bir k��esinde "a��k�a" belirtiyorlar.Acaba �ye olan ka� ki�i bu s�zle�meyi okuyor veya bu durumu biliyor.�leride �ok ilgin� �eyler ya�anaca�� kanaatindeyim.Gerek hukuksal sorunlar(ki�i haklar� y�n�nden), gerekse etik-ahlaki sorunlar do�aca�� ka��n�lmaz.�nternet ortam�ndaki g�venlik-gizlilik konusuna �ok ��pheci bir g�zle bak�yorum, hatta pek inand�r�c� bulmuyorum.
5 Mart, 2008, murat :
Belki konuyla pek ilgisi yok ama, haberiniz var m�: Geocities yasakland�! Yaz�klar olsun! Olanlara inanam�yorum: "ANKARA 9.SULH CEZA MAHKEMES�, 04/02/2008 tarih ve 2008/140 nolu karar� gere�i bu siteye eri�im engellenmi�tir". Bir sayfadaki riskten dolay� sen nas�l yasaklars�n b�t�n siteyi! Ne yapmaya �al��yorlar! S�rada kim var?? Vikipedi? Ek�i s�zl�k?
Yak�nda msn yaz��malar� da denetlenir mi? (Bu zaten oluyor) Evren �stad, umar�m siz de bu konuyu dile getirirsiniz, ��nk� yar�n -er ya da ge�- size de bize de b�yle bir �ey gelebilir, gelecektir de... ��nk�, geocities, Yahoo gibi bir hizmet sa�lay�c�n�n par�as�.

Kitap kurtlar� i�in Shelfari.com

evren — Wed, 06 Feb 2008 08:42:05 +0000

Haz�r Facebook ortal�kta b�y�k abi edalar�nda gezinirken, daha yararl� mecralarda dola�an sosyal sitelere de g�z atmak boynumun borcu oldu. Shelfari.com kitap severlerin sosyal a�� olarak nitelendirilebilir. Sahip oldu�unuz, okudu�unuz ya da okuyaca��n�z kitaplar� listenize ekliyorsunuz ve ayn� kitaplarla ilgilenen ki�i yada gruplara ula�abiliyorsunuz. Daha da g�zeli kitap almadan �nce konuyla ilgili gruplardan ve ya direk olarak insanlardan yorum alabiliyorsunuz. Mesela a�a��da benim kitapl��mdan bir par�a var:

Tabi Shelfari’de Facebook’taki kavramlar�n hi�biri yok. Eski sevgilinizin �u an hangi kitab� okudu�unu merak ediyorsan�z, eh tam yeri say�labilir. Fakat kesinlikle benim ara�t�rd��m s�re i�inde hi� “Rak� masas�nda kitap okuyal�m”, “Kitaplar� al�p suratlar�m�za f�rlatal�m” gibi grup yada eklentilere rastlamad�m :).

Bu arada bizde b�yle bir sosyal site var m�? Yoksa �ok b�y�k bir kitle benzer bir T�rk�e site i�in haz�r bulunuyordur eminim.

Wireless bulay�m derken �ehri ke�fetmek

evren — Sun, 03 Feb 2008 01:54:17 +0000

Bu haftasonu hayat�mda hep g�rmek istedi�im bir �ehre seyahat etme imkan� buldum. Platonik olarak a��k oldu�um �ehre giderken, beynimin �nemli b�l�m�n� i�gal etmi� olan interneti de beraberimde g�t�rd�m elimde olmadan tabiki. Her an e-postalar� kontrol etme iste�i, �ehirde bulunacak g�zel yerlerin haritalar�na bakma ve de birtak�m �nemli di�er i�ler, bu beynimin i�gal edilmi� k�sm�n� s�rekli s�cak tutuyor. �ehri ke�fetme iste�i bile bu d�rt�y� tam olarak yok edemiyor. Daha do�rusu edememi�. Bu malum teknolojiyi neden bu kadar hayat�ma soktu�umu bilmiyorum, art�k ��kar�lm�yor da i�in k�t�s�. ��in iyisini de istiyor muyum bilmiyorum bu da do�ru ya.

Gelelim internet bulma k�sm�na. Sizin i�in �nemli gelir mi bilmiyorum ama bir kere internete girme fikri kafama girdi�i i�in, g�zelim �ehrin enfes sokaklar�nda internete ba�lanabilece�im bir hot spot noktas� arad�m sokak sokak. Bir saat kadar gezdikten sonra, interneti buldu�umda ilk bakaca��m olan google maps’ten �nce nerdeyse b�t�n sokaklar�n� gezdi�imi farkettim g�zel �ehrin. Ne g�zelmi� asl�nda google maps �ncesi hayat. Sora sora, baka baka dola�mak.

��in �z�, internet hayat�m�za �yle noktalardan giriyor ki, onu atmak hem imkans�z hem de girdi�i yerler insanl��n en k�kl� al��kanl�klar�n�n tutuldu�u yerler insan beyninde. �ehir maceram nas�l sonu�land� diye sorarsan�z; hayat�m� ge�irece�im �ehri sonunda buldum, onu sevdim ona a��k oldum, onun da beni sevdi�ini hissediyorum. �ehirlere bencil olmamak gerek. Sizin onu benimsemeniz kadar onun da sizi benimsemesi �ok �nemli. G�r��mek �zere arkada�lar.

Blog yazman�n dayan�lmaz hafifli�i

evren — Sun, 20 Jan 2008 10:50:42 +0000

D�zenli olarak blog i�eri�i olu�turmak yada katk�da bulunmak, yazarlar i�in tek bir yoldan ge�miyor. Her yazar�n kendi tarz� var. Bu hem yaz�n�n dilinden hem de yaz�y� okuyucular g�rmeden haz�rlarken ortaya ��k�yor. Hep merak etmi�imdir benim d��mdaki blog (g�nce) yazarlar� nas�l yaz�yor, g�nl�k ya�amlar�nda yaz� hikayelerini olu�turmak i�in ne kadar zaman harc�yor diye. Yava� yava� etraf�mdaki olaylar� g�zetlemekten kendimi gazete muhabiri gibi hissetmeye ba�lad�m desem yalan olmaz. Aran�zda merak eden yada yaz�p da kar��la�t�rma yapan varsa, benim yaz� hikayelerim �unlardan olu�uyor.

-Sabah kalkar kalkmaz, kahvalt�n�n yan�nda yabanc� ve T�rk�e abonesi oldu�um bloglara Google Reader’dan g�z at�yorum. �nemli g�rd��m yaz�lar� daha sonra detayl� olarak okumak ve incelemek i�in i�aretliyorum.

-��te yada okulda (evet okumak bitmiyor) kendi g�ncemle ilgili ne g�rd�ysem bir k��eye not al�yorum.

-Yine i�te yada okulda g�ncemle ilgili bir �al��ma yapm��sam bir kopyas�n� Bilgiselhayat i�in dikkat edilecekler klas�r�me kopyal�yorum.

-�ok heyecanl� bir g�n�mdeysem bulabildi�im ilk bilgisayarla yaz�y� yaz�p yay�nl�yorum.

-Ak�am eve geldi�imde b�t�n i�aretledi�im haberleri ve g�n i�inde not ald��m notlar� tekrar g�zden ge�irip, di�e de�er bir�ey varsa Bilgiselhayat’a yaz�yorum.

-Bu arada, her hafta kesin Bilgiselhayat’a yazmak istedi�im fakat blog konumla alakal� olmad�� i�in yazamad��m (ama deliler gibi yazmak i�in k�vrand��m) ilgin� �eylerle kar��la��yorum. Hay�r i�imde b�rakm�yorum, Bilgiselhayat yerine arkada�lar�ma anlat�yorum.

��te b�yle. Bir bilgiselhayat b�yle ge�iyor. Yazar okuyucu arkada�lardan onlar�n nas�l yazd��n� ��renmek de �ok ho�uma gider a��k�as�.

1 Comments

21 Ocak, 2008, murat �zturk :
Ben uzun zamand�r yazam�yorum �ok yo�un oldu�um i�in ama yazd��m s�rece genelde ka��tlara notlar al�r�m. cebimde hep k��k ka��tlar bulunur. iki ay �nce bir diz�st� bilgisayar ald�m fakat onu genellikle uzand��m yerde kullun�yorum ve d�n ak�am yine b�yle bir �ekilde �l�m ve ya�ama dair bir deneme yazd�m. �� karart�c� geliyor, biliyorum. Ama haftasonu ans�z�n a�abeyimi kaybettim. Yurtd��nda vefat etti�i i�in cenazesi bile hen�z gelmedi. Tek s�yleyebilece�im, bendeki yazma tutkusunu desteklerdi. Ne yaz�k ki, bir edebiyat yap�t�m� g�remeden g��t� gitti. �imdi geriye d�n�p bak�nca, ke�ke, diyorum; ke�ke daha �nce, �ok �nce yazmaya ba�lasayd�m, yazd�klar�m� yay�mlatsayd�m, diyorum. Bu y�zden, Bilgisel hayat dostlar�na diyorum ki; kalem, ka��t, ister a� g�ncesi... hi� fark etmez, hep yaz�n. Biz yazd�k�a an�lar olu�uyor, tarih diriliyor. �imdi onun i�in de bir sayfa haz�rlayaca��m. Hayat b�yle i�te, beklenmedik sevin�lere de, umulmad�k ac�lara da kendini haz�r tutmal�s�n�z...